काठमाडौं, असोज २५ । गोरखाको बूढीगण्डकी नदीमा एक्कासि आएको लेदोसहितको विनाशकारी बाढीले ठूलो भौतिक क्षति पुर्याएको छ।
बाढीले एउटा विद्यालय र चुमनुब्री गाउँपालिका–३ का पैयुँ तथा बगर क्षेत्रका करिब ३५ घर बगाएको छ भने दुईवटा पक्की र चारवटा झोलुङ्गे पुलसहित छवटा पुलमा क्षति पुगेको छ। बाढीपछि कम्तीमा १० जना सम्पर्कविहीन भएका छन्।
बाढीका कारण चुमनुब्री गाउँपालिका–३ सिर्दिबासस्थित विकास आधारभूत विद्यालय पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ। विद्यालयमा करिब ४५ जना विद्यार्थी अध्ययनरत थिए। दसैँ बिदाका कारण विद्यालय बन्द रहेकाले विद्यार्थीहरू सुरक्षित रहेका छन्। विद्यालयमा बाढी र लेदो पसेर संरचना पूर्ण रूपमा क्षति भएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ।
शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ गोरखाका निमित्त प्रमुख विश्वप्रकाश रेग्मीका अनुसार विद्यालयमा पुग्नसमेत कठिन भएकाले क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन गर्न सकिएको छैन। दसैँ बिदापछि वैकल्पिक व्यवस्था गरेर पठनपाठन सञ्चालन गर्ने तयारी रहेको शिक्षा शाखाले जनाएको छ।
छवटा पुल बगेपछि आवागमन प्रभावित
बाढीले गोरखा र धादिङ जोड्ने महत्वपूर्ण पुलहरूमा क्षति पुर्याएको छ। आरुघाट र धादिङको त्रिपुरासुन्दरी जोड्ने पुल, आरुघाटको सोती र मान्बु जोड्ने पुल तथा धार्चे गाउँपालिका–१ र ३ जोड्ने बेलिब्रिज बगेका छन्।
त्यसैगरी माछिखोला–केरौँजा, चुमनुब्रीको ठाडो भर्याङ–जगत तथा सिर्दिबासको घट्टेखोला–फिलिम जोड्ने झोलुङ्गे पुलहरूमा पनि क्षति पुगेको छ। पुलहरू बगेपछि स्थानीय बासिन्दाको आवागमन, दैनिक जीवन र राहत तथा उद्धार कार्यमा चुनौती थपिएको छ।
बाढीले चुमनुब्री गाउँपालिकाका विभिन्न बस्तीमा क्षति पुर्याएको छ। पैयुँ र बगरका घरहरू बगाउनुका साथै जगत्, सल्लेरी, दोभान र घट्टेखोला क्षेत्रमा समेत क्षति भएको छ। आरुघाट गाउँपालिका–५ स्थित शान्ति बजारका घरहरू डुबानमा परेका छन्। नदी आसपासका बस्तीमा थप क्षति हुन सक्ने जोखिम कायम छ।
गृहमन्त्रीको सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह
बूढीगण्डकी नदीको बहाव बढ्दै गएपछि गृहमन्त्री सुधन गुरुङले नदी किनार तथा तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेका छन्।
उनले विशेषगरी सिर्दिबास, जगत्, सल्लेरी, खोलबेसी, माछाखोला, सोती, आर्खेत र आरुघाट क्षेत्रका बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाउन र जोखिमयुक्त स्थानबाट सुरक्षित ठाउँमा सर्न अनुरोध गरेका छन्।
गृहमन्त्री गुरुङका अनुसार चुमनुब्री गाउँपालिका–३ स्थित न्याक्चेत र फिलिम बजार जोड्ने पुल बगेको छ भने घट्टेखोला क्षेत्रमा केही घरभित्र लेदोसहितको पानी पसेको छ। बाढीको बहाव निरन्तर बढिरहेको खबरपछि उद्धार तथा राहत कार्यलाई प्राथमिकता दिइएको उनले बताएका छन्।
नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र स्थानीय प्रशासनलाई परिचालन गरिएको छ। आवश्यक उद्धार तथा सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणका लागि हेलिकप्टरसमेत परिचालन गरिएको जनाइएको छ। गृहमन्त्रीले नागरिकलाई धैर्य गर्न र आपतकालीन सहयोग आवश्यक परे गृह मन्त्रालयमा सम्पर्क गर्न आग्रह गरेका छन्।
बाढीको कारण अझै यकिन भएन
बूढीगण्डकीमा ठूलो परिमाणमा कालो लेदोसहितको बाढी आउनुको कारण अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन। पछिल्लो २४ घण्टामा उक्त क्षेत्रमा वर्षा नभए पनि नदीमा एक्कासि बाढी आउनुलाई लिएर विभिन्न अनुमान गरिएका छन्।
राष्ट्रिय विपद् तथा जोखिम व्यवस्थापन प्राधिकरणका प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीका अनुसार माथिल्लो क्षेत्रमा पहिरो गएर नदी थुनिएको र पछि थुनिएको पानी एकैपटक बगेको हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान छ। हिमपहिरोका कारण नदीको बहाव अवरुद्ध भएर पछि ठूलो बाढी आएको हुन सक्ने सम्भावनासमेत औँल्याइएको छ।
केही दिनअघिको वर्षाले पहिरो निम्त्याएको र त्यसबाट नदी थुनिएर अहिले फुटेको हुन सक्ने आशंका पनि गरिएको छ। तर बाढीको वास्तविक कारणबारे सम्बन्धित निकायले निष्कर्ष निकालिसकेका छैनन्।
कारण पत्ता लगाउन ड्रोनबाट दृश्य संकलन गर्ने तथा अन्तर्राष्ट्रिय भूउपग्रहका तस्बिर विश्लेषण गर्ने काम भइरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ। प्रारम्भिक अनुमानका आधारमा मात्रै बाढीको कारण निश्चित गर्न नसकिने अधिकारीहरूको भनाइ छ।
खोज तथा उद्धारमा जोड, थप जोखिमको चिन्ता
बाढीबाट भएको मानवीय तथा भौतिक क्षतिको पूर्ण विवरण आउन बाँकी छ। कम्तीमा १० जना सम्पर्कविहीन भएपछि उनीहरूको खोजी तथा उद्धार मुख्य प्राथमिकता बनेको छ। पुल र सडक संरचनामा क्षति पुगेकाले प्रभावित बस्तीमा पुग्न तथा राहत सामग्री पुर्याउन कठिनाइ हुन सक्ने देखिएको छ।
विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी अधिकारीहरूले माथिल्लो हिमाली क्षेत्रमा पहिरो, हिमपहिरो तथा नदी थुनिने जोखिमको नियमित मूल्यांकन आवश्यक रहेको बताएका छन्। जलवायु परिवर्तनसँगै हिमाली क्षेत्रमा उत्पन्न हुन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर बस्ती, पुल र अन्य पूर्वाधारको सुरक्षा योजना बनाउनुपर्ने आवश्यकता पनि औँल्याइएको छ।
अहिले सरकारी निकायको प्राथमिकता बेपत्ताको खोजी, प्रभावित नागरिकको उद्धार, जोखिमयुक्त बस्तीबाट स्थानान्तरण र क्षतिको यकिन विवरण संकलनमा केन्द्रित छ। बाढीको कारण र क्षतिको विस्तृत विवरण प्राप्त भएपछि थप व्यवस्थापन तथा पुनःस्थापनाको काम अघि बढाइनेछ।
