१० फागुन,रौतहट -प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा मधेस प्रदेशको दक्षिणी जिल्ला रौतहट पुनः साम्प्रदायिक तनावको चपेटामा परेको छ। सदरमुकाम क्षेत्रमा बिहीबार राति भएको विवादपछि सुरु भएको झडप शनिबारसम्म फैलिँदा प्रशासनले अनिश्चितकालीन कर्फ्यु जारी गरेको हो।
मस्जिदनजिक बाजा बजाउने विषयबाट सुरु विवाद
फागुन ७ गते राति गौर नगरपालिका–६ सवगढामा विवाहको जन्ती मस्जिदनजिक बाजा बजाउँदै जाँदा मुस्लिम समुदायले आपत्ति जनाएपछि हिन्दु र मुस्लिम समुदायबीच झडप भएको थियो। घटनामा दुवै पक्षका ६ जना घाइते भएका थिए। घाइते हुनेमा सदिया खातुन, भाग्यनारायण साह, रवि साह, धरमवीर साह, किरीत साह र गजेन्द्र साह छन्। अधिकांशको टाउको वा खुट्टामा चोट लागेको प्रहरीले जनाएको छ।
सहमति तोडिँदा पुनः हिंसा
शुक्रबार स्थानीय प्रशासनको पहलमा दुई समुदायबीच ६ बुँदे सहमति भएको थियो। सामाजिक सद्भाव कायम गर्ने र निर्वाचनलाई शान्तिपूर्ण बनाउने सहमति भए पनि शनिबार बिहानै पुनः ढुंगामुढा भएपछि अवस्था नियन्त्रण बाहिर गएको थियो। केही व्यक्तिलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएपछि सयौँको भीड जम्मा भई पुनः झडप चर्किएको सुरक्षा निकायले जनाएको छ।
स्थिति नियन्त्रण गर्न नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल परिचालन गरिएको थियो। यस क्रममा दर्जनौँ राउन्ड हवाई फायर र करिब ४० राउन्ड अश्रुग्यास प्रहार गरिएको थियो। घटनामा दुई प्रहरीसहित आठ जना घाइते भएका छन्। केही धार्मिक स्थलमा तोडफोड हुनुका साथै पाँच मोटरसाइकल, दुई स्कुटर, एक स्कार्पियो र एक ई–रिक्सा जलाइएको छ।
२३ जना पक्राउ, राजनीतिक व्यक्तिसमेत
घटनामा संलग्न भएको आरोपमा प्रहरीले २३ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। पक्राउ पर्नेमा जनमत पार्टीका स्थानीय नेता शेख जमसेद र गौर–६ का वडाध्यक्ष अवधबिहारी तेली पनि छन्। घटनाबारे अनुसन्धान जारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ।
रौतहटमा बारम्बार दोहोरिने साम्प्रदायिक झडप
रौतहटमा धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक अभ्याससँग जोडिएका विषयमा यसअघि पनि पटकपटक दुई समुदायबीच झडप हुँदै आएको छ। गरुडा, राजपुर, इशनाथ र परोहा क्षेत्रमा शवदाह, मूर्ति विसर्जन, धार्मिक कार्यक्रम तथा बाजा बजाउने विषयलाई लिएर विगत वर्षहरूमा कर्फ्यु लगाउनेसम्मका घटना भएका थिए।
तनावका संरचनात्मक कारण
स्थानीय प्रशासनका अनुसार रौतहटमा साम्प्रदायिक तनाव दोहोरिनुका प्रमुख कारणहरू यस्ता छन्:
धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक अभ्यासमा असमझदारी
सीमावर्ती खुला आवतजावत र बाह्य प्रभाव
चुनावी प्रतिस्पर्धा र राजनीतिक ध्रुवीकरण
सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने अपुष्ट सूचना
स्थानीय स्तरका उक्साहट र नेतृत्वको अभाव
सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी जितेन्द्र यादवका अनुसार “समाजभित्रका केही उच्छृंखल तत्वको उक्साहटले समुदायबीच अविश्वास बढ्ने र झडप हुने क्रम दोहोरिइरहेको छ।” उनका अनुसार दीर्घकालीन समाधान प्रशासनिक नियन्त्रणभन्दा बढी सामाजिक संवाद र स्थानीय नेतृत्वको सक्रियतामा निर्भर छ।
दीर्घकालीन समाधानको चुनौती
सुरक्षा बलको परिचालन र कर्फ्युबाट तत्काल हिंसा नियन्त्रण सम्भव भए पनि स्थायी समाधानका लागि समुदायबीच विश्वास पुनर्निर्माण आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्। नागरिक समाज, धार्मिक अगुवा, राजनीतिक नेतृत्व र राज्य संयन्त्रले समन्वय गरेर मात्र रौतहटमा दीगो सामाजिक सद्भाव कायम गर्न सकिने विश्लेषण गरिएको छ।
