काठमाडौं, भदौ २७ — साउदी अरबको महत्वपूर्ण इस्ट–वेस्ट तेल पाइपलाइनमा ड्रोन आक्रमण भएपछि मध्यपूर्वको ऊर्जा सुरक्षामाथि थप चुनौती देखिएको छ।
आक्रमणपछि साउदीले सावधानीका रूपमा पाइपलाइनको सञ्चालन अस्थायी रूपमा रोकेको छ। घटनाले विश्व बजारमा कच्चा तेलको आपूर्ति प्रभावित हुनसक्ने र मूल्य थप बढ्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ।
साउदी विदेश मन्त्रालयका अनुसार रियाद र मदिना क्षेत्र हुँदै जाने उक्त पाइपलाइनमा इराकबाट आएका भनिएका कैयौँ ड्रोनले आक्रमण गरेका थिए। आक्रमणबाट केही मानिस घाइते हुनुका साथै पाइपलाइन तथा सम्बन्धित संरचनामा क्षति पुगेको जनाइएको छ।
घटनापछि साउदी ऊर्जा मन्त्रालयले पाइपलाइन बन्द गरी सुरक्षा तथा प्राविधिक टोली परिचालन गरेको छ। क्षतिको मूल्यांकन र आवश्यक मर्मतको काम अघि बढाइएको भए पनि पाइपलाइन पूर्ण रूपमा कहिले सञ्चालनमा आउने भन्नेबारे स्पष्ट समयसीमा दिइएको छैन।
इस्ट–वेस्ट पाइपलाइन साउदी अरबका लागि रणनीतिक महत्वको ऊर्जा पूर्वाधार हो। करिब १ हजार २०० किलोमिटर लामो यस पाइपलाइनले देशको पूर्वी क्षेत्रमा उत्पादन हुने कच्चा तेललाई लाल सागरको यान्बु बन्दरगाहसम्म पुर्याउँछ। यसबाट साउदीले फारसको खाडीबाट समुद्री मार्ग हुँदै तेल निर्यात गर्दा पार गर्नुपर्ने हर्मुज जलडमरूमध्यको जोखिम केही हदसम्म घटाउन सक्छ।
पाइपलाइन लामो समय बन्द रहेमा साउदीको तेल निर्यात व्यवस्थापनमा दबाब पर्न सक्छ।
मध्यपूर्वका अन्य समुद्री तथा ऊर्जा मार्गसमेत तनावमा रहेका बेला अर्को महत्वपूर्ण आपूर्ति मार्गमा भएको आक्रमणले अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई थप संवेदनशील बनाएको छ।
आक्रमणको खबरसँगै कच्चा तेलको मूल्य बढ्ने चिन्ता पनि तीव्र भएको छ। पछिल्लो समय मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावका कारण ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य यसअघि नै उकालो लागिरहेको अवस्थामा पाइपलाइनमा भएको क्षतिले बजारमा आपूर्ति अभावको आशंका बढाउन सक्छ।
साउदी अरबले ड्रोन इराकबाट प्रहार गरिएको दाबी गरेको छ। साउदी पक्षले इराकमा सक्रिय इरानसमर्थित सशस्त्र समूहको सम्भावित संलग्नतातर्फ पनि संकेत गरेको छ। यद्यपि तत्काल इराकविरुद्ध प्रत्यक्ष सैन्य कारबाही नगरी आफ्नो भूमिबाट हुने यस्ता आक्रमण रोक्न इराकी सरकारलाई आवश्यक कदम चाल्ने अवसर दिने नीति रियादले लिएको जनाएको छ।
इराक सरकारले पनि घटनाको अनुसन्धान थालेको छ।
अनुसन्धानबाट आक्रमण इराकी भूमिबाट भएको पुष्टि भएपछि मायसान प्रान्तमा सैन्य कारबाहीको जिम्मेवारीमा रहेका एक कमान्डरलाई पदबाट हटाइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। इराकले आफ्नो भूभाग छिमेकी मुलुकमाथि आक्रमण गर्न प्रयोग हुन नदिने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
यस घटनाले साउदी–इराक सम्बन्धमा समेत थप दबाब सिर्जना गर्न सक्ने देखिएको छ। इराकी भूमिबाट छिमेकी मुलुकमाथि आक्रमण भएको पुष्टि भएमा बग्दादमाथि आफ्नै देशमा सक्रिय सशस्त्र समूह नियन्त्रण गर्न थप दबाब बढ्ने सम्भावना छ।
यसबीच लाल सागर र बाब–अल–मन्देब क्षेत्रमा पनि तनाव जारी छ। यमनका इरानसमर्थित हुथी समूहसँग जोडिएका गतिविधिका कारण विश्व व्यापार तथा ऊर्जा आपूर्तिको महत्वपूर्ण समुद्री मार्गसमेत जोखिममा रहेको बताइएको छ।
हर्मुज जलडमरूमध्यमा अवरोध सिर्जना भएको अवस्थामा साउदीको इस्ट–वेस्ट पाइपलाइनलाई वैकल्पिक निर्यात मार्गका रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छ। तर यही वैकल्पिक मार्गमा समेत आक्रमण भएपछि मध्यपूर्वमा तेल आपूर्तिका सुरक्षित विकल्पमाथि प्रश्न उठेको छ।
यदि पाइपलाइन छोटो समयमै मर्मत भएर सञ्चालनमा आयो भने विश्व बजारमा यसको प्रभाव सीमित रहन सक्छ। तर आक्रमण दोहोरियो, क्षति गम्भीर देखियो वा अन्य तेल पूर्वाधार तथा समुद्री मार्ग पनि प्रभावित भएमा कच्चा तेलको मूल्य थप बढ्ने जोखिम रहन्छ।
विश्व बजारमा तेलको मूल्य बढ्दा नेपालजस्ता तेल आयातमा निर्भर मुलुक पनि प्रभावित हुन सक्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल महँगिएपछि पेट्रोलियम पदार्थको खरिद लागत बढ्न सक्छ। त्यसको असर पेट्रोल, डिजेल र हवाई इन्धनसँगै ढुवानी, सार्वजनिक यातायात, कृषि उत्पादन तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत पर्न सक्छ।
अहिले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारको मुख्य चासो साउदीको इस्ट–वेस्ट पाइपलाइन कति समय बन्द रहन्छ भन्नेमा केन्द्रित छ। पाइपलाइन छिट्टै सञ्चालनमा आए बजारको दबाब कम हुनसक्छ। तर मर्मतमा लामो समय लागेमा वा मध्यपूर्वमा थप ऊर्जा पूर्वाधार तथा समुद्री मार्ग निशानामा परेमा विश्व बजारमा आपूर्ति संकटको जोखिम अझ बढ्ने देखिएको छ।
