काठमाडौं, असोज २९ । इन्डोनेसियामा फैलिएको डढेलोको धुवाँ सीमापार फैलिँदा दक्षिणपूर्वी एसियाका विभिन्न देशमा वायु प्रदूषण गम्भीर बन्दै गएको छ।
धुवाँ र तुवाँलोका कारण सिंगापुरमा यस वर्षकै उच्च प्रदूषण देखिएको छ भने पूर्वी टिमोरले तीन दिनका लागि विद्यालयमा प्रत्यक्ष पठनपाठन बन्द गर्ने निर्णय गरेको छ।
इन्डोनेसियाले पछिल्लो ११ वर्षयताकै तीव्र डढेलोको सामना गरिरहेको छ। लामो समयदेखिको सुक्खा मौसम र एल निनोको प्रभावले आगलागी फैलिन सहयोग पुर्याएको बताइएको छ। आगो नियन्त्रणका लागि इन्डोनेसियाले ६९ हजारभन्दा बढी अग्निनियन्त्रक परिचालन गरे पनि जमिनमुनि फैलिएको आगो निभाउन कठिन भइरहेको छ।
सिंगापुरको पश्चिमी क्षेत्रमा बुधबार एक घण्टाको अवधिमा सूक्ष्म धुलोका कण पीएम २.५ को मात्रा प्रतिघनमिटर २८४ माइक्रोग्राम पुगेको थियो। यो सिंगापुरको राष्ट्रिय वातावरण निकायले निर्धारण गरेको अत्यन्त उच्च प्रदूषणको श्रेणीमा परेको हो।
यसैबीच, पूर्वी टिमोर सरकारले छिमेकी क्षेत्रबाट फैलिएको वायु प्रदूषणलाई ध्यानमा राख्दै अक्टोबर १५ देखि तीन दिनसम्म विद्यालयमा प्रत्यक्ष उपस्थितिमा हुने पठनपाठन स्थगित गर्ने घोषणा गरेको छ। सरकारले विज्ञप्तिमा आगलागी भएको देशको नाम उल्लेख नगरे पनि पूर्वी टिमोर इन्डोनेसियाको पूर्वी नुसा तेंगारा प्रान्तसँग जोडिएको छ।
प्रदूषणले श्वासप्रश्वासका बिरामी बढे
डढेलोबाट निस्किएको धुवाँले इन्डोनेसियाभित्रै श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या बढाएको छ। अक्टोबर १२ सम्म देशका सात प्रान्तमा डढेलो र तुवाँलोसँग सम्बन्धित बिरामीको संख्या दुई लाख ७७ हजार ७५ पुगेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ। सेप्टेम्बर ९ मा सार्वजनिक गरिएको एक लाख १३ हजार ३३६ बिरामीको संख्याभन्दा यो दोब्बरभन्दा बढी हो।
इन्डोनेसियाको मध्य कालीमन्तान प्रान्तमा वायु प्रदूषण सूचकांक १२०० नाघेको बताइएको छ। यो ३०० को खतरनाक तहभन्दा निकै माथि हो। बाक्लो पहेँलो तुवाँलोका कारण पलाङ्का राया सहरमा सडकमा दृश्यता घटेको छ भने सवारी आवागमनसमेत प्रभावित भएको छ।
डढेलोका कारण यसअघि मलेसियाका विभिन्न राज्यमा पनि विद्यालय बन्द गर्नुपरेको थियो। धुवाँ र सूक्ष्म प्रदूषक कणले राष्ट्रिय सीमा पार गर्दै फैलिँदा यस क्षेत्रको जनस्वास्थ्य र वातावरणमा गम्भीर असर परेको छ।
जमिनमुनिको आगो निभाउन चुनौती
इन्डोनेसियामा आगो नियन्त्रण गर्न कठिन हुनुको प्रमुख कारण जैविक पदार्थले भरिएको दलदली माटोमा लागेको आगो हो। यस्तो माटोलाई पीट भनिन्छ। यसमा लागेको आगो सतहमुनि लामो समयसम्म सल्किरहने र नियन्त्रणमा आएको जस्तो देखिएपछि पनि पुनः बल्न सक्ने भएकाले अग्निनियन्त्रकलाई समस्या भइरहेको छ।
इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति प्रबोवो सुबियान्तोले डढेलो नियन्त्रणका लागि थप स्रोतसाधन परिचालन गर्न निर्देशन दिएका छन्। सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार आगो निभाउन ६९ हजारभन्दा बढी अग्निनियन्त्रक खटिएका छन्। सेप्टेम्बरको मध्यतिर परिचालित अग्निनियन्त्रकको संख्या करिब ४४ हजार थियो।
आगो नियन्त्रणका लागि विशेष रसायन प्रयोग गर्ने नयाँ विधिको परीक्षणसमेत भइरहेको छ। तर निरन्तर वर्षा नहुँदासम्म पीट क्षेत्रमा लागेको आगो पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न कठिन हुने अधिकारीहरूको भनाइ छ।
यसअघि सन् २०१५ को अक्टोबरमा इन्डोनेसियाको डढेलोबाट फैलिएको धुवाँका कारण सिंगापुरमा पीएम २.५ को मात्रा प्रतिघनमिटर ४७१ माइक्रोग्राम पुगेको थियो। उक्त मात्रा सिंगापुरको हालसम्मको राष्ट्रिय रेकर्डका रूपमा रहेको छ।
इन्डोनेसियामाथि क्षेत्रीय दबाब
सीमापार वायु प्रदूषणको समस्या बढ्दै गएपछि इन्डोनेसियामाथि छिमेकी मुलुकहरूको दबाबसमेत बढेको छ। आगामी महिना हुने दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको संगठन (आसियान) को बैठकमा यस विषयमा छलफल हुने तयारी छ।
मलेसियाका सांसद सायद सादिक सायद अब्दुल रहमानले इन्डोनेसियाले डढेलो नियन्त्रणका लागि पर्याप्त प्रयास नगरेको आरोप लगाउँदै प्रभावित देशहरूलाई संयुक्त कूटनीतिक विरोध जनाउन आग्रह गरेका छन्। उनले मलेसिया र सिंगापुरका बैंकले जमिनमा आगो लगाउने गतिविधिसँग सम्बन्धित कम्पनीलाई वित्तीय सहयोग गर्न रोक्नुपर्ने मागसमेत गरेका छन्।
दक्षिणपूर्वी एसियामा डढेलोबाट उत्पन्न धुवाँ सीमापार फैलिने समस्या लामो समयदेखि चुनौतीका रूपमा रहँदै आएको छ। यसले मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा क्षति पुर्याउनुका साथै छिमेकी मुलुकबीचको कूटनीतिक सम्बन्धमा समेत दबाब सिर्जना गर्दै आएको छ।
