काठमाडौं, असोज २२ । पाकिस्तानले लामो दूरीसम्म प्रहार गर्न सक्ने नयाँ क्रुज मिसाइल ‘फतह–४ ईआर’ को सफल परीक्षण गरेको छ। जमिनबाट प्रक्षेपण गर्न सकिने यो मिसाइललाई पाकिस्तानले फतह सिरिजको थप विकसित संस्करणका रूपमा अघि सारेको हो।
पाकिस्तानी सेनाको जनसम्पर्क विभागका अनुसार नयाँ मिसाइलमा उडान नियन्त्रण र लक्ष्य पहिचानका लागि उन्नत प्रविधि प्रयोग गरिएको छ। यद्यपि यसको वास्तविक प्रहार दूरी पाकिस्तानले औपचारिक रूपमा सार्वजनिक गरेको छैन।
रक्षा अनुसन्धानकर्ताहरूले भने यसको मारक दूरी १ हजार किलोमिटरभन्दा बढी हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्। केही आकलनअनुसार फतह–४ ईआरको पहुँच १ हजार २०० देखि १ हजार ५०० किलोमिटरसम्म हुन सक्छ। यसअघि फतह–४ को दूरी करिब ७५० किलोमिटर रहेको बताइँदै आएको थियो।
निकै कम उचाइमा उड्न सक्ने
फतह–४ को उल्लेखनीय विशेषता जमिनको सतह नजिकबाट उड्न सक्ने क्षमता हो। पाकिस्तानी वायु सेनाका अवकाशप्राप्त अधिकारी ओवैस खानका अनुसार यो मिसाइल जमिनबाट करिब ५० मिटरको उचाइमा समेत उड्न सक्छ।
कम उचाइमा उड्दा भूभागको आड लिन सकिने भएकाले राडारबाट पहिचान हुन कठिन बनाउन सक्ने सैन्य विश्लेषकहरूको भनाइ छ। यसले लक्ष्यसम्म पुग्ने क्रममा प्रतिरक्षा प्रणालीलाई छल्ने सम्भावना बढाउँछ।
मिसाइलमा प्रयोग गरिएको मार्गनिर्देशन प्रणाली विद्युतीय अवरोध अर्थात् ‘ज्यामिङ’ का बाबजुद काम गर्न सक्ने दाबी गरिएको छ।
फतह–४ सबसोनिक क्रुज मिसाइल हो। यसको गति ध्वनिको गतिभन्दा कम अर्थात् करिब म्याक ०.७ रहेको बताइएको छ। यसले करिब ३३० किलोग्रामसम्म परम्परागत विस्फोटक पदार्थ बोक्न सक्ने दाबी पनि गरिएको छ।
नयाँ संस्करणमा संरचनागत परिवर्तन
सार्वजनिक गरिएको परीक्षण भिडियोको आधारमा फतह–४ ईआर अघिल्लो संस्करणभन्दा आकारमा ठूलो देखिएको रक्षा अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।
मारक दूरी बढाउन मिसाइलको आकार विस्तार गरी थप इन्धन भण्डारण गर्ने क्षमता बढाइएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। साथै यसको पखेटाको संरचनामा समेत परिवर्तन गरिएको बताइएको छ।
यद्यपि पाकिस्तानले नयाँ संस्करणको विस्तृत प्राविधिक विवरण सार्वजनिक नगरेकाले यसको वास्तविक क्षमता स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन।
फतह सिरिजको विस्तार
पाकिस्तानले पछिल्ला केही वर्षदेखि फतह नामका विभिन्न क्षेप्यास्त्र विकास गर्दै आएको छ। सन् २०२१ मा परीक्षण गरिएको फतह–१ को मारक दूरी करिब १४० किलोमिटर रहेको बताइएको थियो।
त्यसपछि फतह–२ लाई सन् २०२४ मा पाकिस्तानी सेनामा समावेश गरिएको थियो। यसको प्रहार क्षमता करिब ४०० किलोमिटर रहेको दाबी गरिएको छ। यसै वर्ष फतह–३ सार्वजनिक गरिएको थियो।
फतह–४ भने लामो दूरीमा रहेका रणनीतिक तथा सैन्य स्थलमा प्रहार गर्न सक्ने प्रणालीका रूपमा विकास गरिएको देखिन्छ।
किन महत्वपूर्ण मानिन्छ?
क्रुज मिसाइलको प्रमुख विशेषता कम उचाइमा उड्दै लक्ष्य नजिक पुग्ने र तुलनात्मक रूपमा उच्च सटीकताका साथ प्रहार गर्न सक्ने क्षमता हो।
रक्षा मामिलाका जानकारहरूका अनुसार यस्ता मिसाइल विमानस्थल, सैन्य कमान्ड केन्द्र, हतियार भण्डारणस्थल, आपूर्ति संरचना तथा अग्रमोर्चाका सैन्य प्रतिष्ठानलाई लक्षित गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ।
फतह सिरिजमा प्रक्षेपण गरेपछि प्रक्षेपण प्रणालीलाई तत्काल अर्को स्थानमा सार्न सकिने ‘प्रहार गर र स्थान बदल’ प्रकारको क्षमता रहेको बताइएको छ। यसले प्रत्याक्रमणको जोखिम घटाउन मद्दत गर्न सक्छ।
भारतसँग बढ्दो क्षेप्यास्त्र प्रतिस्पर्धा
भारत र पाकिस्तान दुवैले पछिल्ला वर्षमा लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन प्रणालीको विकास र परीक्षणलाई तीव्र बनाएका छन्। फतह–४ ईआरको परीक्षणलाई पनि पाकिस्तानले आफ्नो परम्परागत लामो दूरीको प्रहार क्षमता विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा अघि बढाएको विश्लेषण गरिएको छ।
पाकिस्तानले रणनीतिक तथा परम्परागत क्षेप्यास्त्र क्षमताबीच छुट्टै संरचना विकास गर्ने प्रयास गरिरहेको बताइन्छ। पछिल्ला द्वन्द्वहरूमा क्षेप्यास्त्र र ड्रोनको बढ्दो प्रयोगले आधुनिक युद्ध प्रणालीमा लामो दूरीका सटीक हतियारको महत्वसमेत बढाएको छ।
फतह–४ ईआरको वास्तविक मारक दूरी र अन्य प्राविधिक क्षमताबारे पाकिस्तानले पूर्ण विवरण सार्वजनिक नगरेकाले हाल सार्वजनिक भएका दाबी र अनुमानलाई अन्तिम प्रमाणका रूपमा लिन सकिने अवस्था छैन।
