काठमाडौँ, कात्तिक १९
रेबिज रोग (कुकुरपागल रोग) बाट बचाउने जीवनरक्षक ‘रेबिज इमुनोग्लोबुलिन’ (RIG) खोप अझै पनि काठमाडौँबाहिरका अधिकांश अस्पतालमा सहज रूपमा उपलब्ध छैन।
जनावरको टोकाइपछि तुरुन्तै आवश्यक पर्ने यो खोप नपाएर बिरामीहरूलाई काठमाडौँस्थित शुक्रराज ट्रोपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल (टेकु) धाउनुपर्ने बाध्यता रहेको छ।
‘मलाई स्यालले टोक्यो। घाउमा लगाउने रेबिजविरुद्धको खोप त्यहाँ नभएकाले काठमाडौँ आएको हुँ,’ टेकु अस्पतालमा उपचारका लागि आएका एक बिरामीले भने।
मोफसलमा अभाव
प्रदेश तथा जिल्ला अस्पतालहरूमा रेबिज इमुनोग्लोबुलिन खोपको अभावका कारण हप्तामा दर्जनौँ बिरामीहरू टेकु अस्पताल आइपुग्ने गरेका छन्। अस्पतालका अनुसार दैनिक ३०–३५ जनाले यो खोप लगाउने गर्छन्, जसमा आधाभन्दा बढी बाहिरका जिल्लाबाट रिफर भएर आउनेहरू हुन्। वार्षिक हिसाबले पाँच हजारभन्दा बढी घाइते बिरामी यसै कारण राजधानी आउन बाध्य छन्।
डाक्टरहरूको भनाइमा एन्टी–रेबिज खोप र इमुनोग्लोबुलिन दुवै खोप फरक उद्देश्यका हुन्। एन्टी–रेबिज खोप शरीरमा एन्टिबडी उत्पादन गर्न सहयोग गर्छ भने इमुनोग्लोबुलिनले तत्काल भाइरसलाई निष्क्रिय पार्छ।
खोप नपाउँदा ज्यानै गुम्ने जोखिम
टेकु अस्पतालका क्लिनिकल रिसर्च युनिट संयोजक डा. पुनका अनुसार विगतमा रेबिज इमुनोग्लोबुलिन तत्काल नपाएर धेरै घाइतेको ज्यान गएको छ।
‘केही वर्षअघि तराईमा स्यालको टोकाइबाट ५० भन्दा बढी घाइते भएका थिए। उनीहरूमध्ये केहीले एन्टी–रेबिज खोप लगाए पनि इमुनोग्लोबुलिन तत्काल नपाउँदा मृत्यु भयो,’ उनले भने।
उनका अनुसार यो खोप तेस्रो श्रेणी (गम्भीर घाउ) का बिरामीलाई अत्यावश्यक हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले पनि त्यस्ता घाइतेहरूलाई इमुनोग्लोबुलिन दिन सिफारिस गरेको छ।
जानकारी र पहुँच दुवै अपर्याप्त
स्वास्थ्यकर्मीहरूबीच पनि कहिलेकाहीँ खोपको आवश्यकता, दिने समय र विधिबारे स्पष्ट जानकारी नहुँदा बिरामीले सल्लाह नपाउने गरेको डा. पुन बताउँछन्।
‘यदि खोप उपलब्ध छैन भने पनि स्वास्थ्यकर्मीले पहिलो एन्टी–रेबिज खोप लगाएको एक हप्ताभित्र इमुनोग्लोबुलिन लगाउन सुझाव दिनुपर्छ,’ उनले भने।
विस्तारको आवश्यकता
रेबिज रोगका घटनाहरू धेरै हुने तराईका जिल्लामा यो खोपको पहुँच अझै सीमित छ। यद्यपि, त्यहाँ स्याल, कुकुर लगायतका जनावरबाट टोकाइको जोखिम उच्च देखिन्छ।
डा. पुन भन्छन्, ‘रेबिज इमुनोग्लोबुलिन खोप सेवा कम्तीमा पनि प्रदेश अस्पतालहरूमा उपलब्ध हुनुपर्छ। स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई यसको महत्व र प्रयोगबारे पर्याप्त प्रशिक्षण र जानकारी दिएर मात्रै रेबिजबाट हुने मृत्यु घटाउन सकिन्छ।’
उनका अनुसार यो खोप जितनी छिटो तेस्रो श्रेणीका घाइतेलाई लगाइन्छ, त्यति नै जीवनरक्षा हुने सम्भावना बढ्छ।
तथ्यांक
टेकु अस्पतालमा दैनिक औसत ३०–३५ जनाले इमुनोग्लोबुलिन खोप लिन्छन्
वार्षिक ५,००० भन्दा बढी बिरामी अन्य जिल्लाबाट रिफर भएर आउँछन्
रेबिजबाट वर्षेनी दर्जनौँ नेपालीको मृत्यु हुने गर्छ
निष्कर्षमा, रेबिज इमुनोग्लोबुलिन खोप राजधानीमै सीमित हुनु राज्यको स्वास्थ्य नीति र वितरण प्रणालीमा कमजोरीको संकेत हो। यसलाई प्रदेशस्तरका अस्पतालसम्म विस्तार गर्न सके र स्वास्थ्यकर्मीलाई समयमै जानकारी दिन सके, अनावश्यक मृत्यु रोक्न सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ।
सभार -अनलाइन
Leave a Reply