हर्मुज जलमार्गमा तनाव फेरि चुलियो, अमेरिका–इरान आमनेसामने

काठमाडौं । मध्यपूर्वको संवेदनशील क्षेत्र मानिने हर्मुज जलमार्गमा अमेरिका र इरानबीच पुनः सैन्य तनाव चुलिएको छ। बिहीबार भएको घटनामा दुवै पक्षले एकअर्कामाथि आक्रमण गरेको आरोप लगाएका छन्, जसले क्षेत्रीय सुरक्षालाई थप जटिल बनाएको छ।
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) का अनुसार ओमानको खाडी हुँदै गइरहेका अमेरिकी नौसैनिक जहाजहरूलाई लक्षित गर्दै इरानतर्फबाट मिसाइल, ड्रोन तथा साना डुंगामार्फत आक्रमण प्रयास गरिएको थियो। तर सबै आक्रमणलाई बीचमै निष्क्रिय पारिएको र कुनै क्षति नभएको दाबी अमेरिकाले गरेको छ।
सेन्टकमले आत्मरक्षाका लागि इरानका मिसाइल प्रक्षेपणस्थल, कमाण्ड सेन्टर र निगरानी संरचनामाथि प्रतिआक्रमण गरिएको जनाएको छ। “हामी तनाव बढाउन चाहँदैनौं, तर आफ्ना सैनिकको सुरक्षामा कुनै सम्झौता हुँदैन,” सेन्टकमको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।
यता इरानले भने अमेरिकाले नै युद्धविराम उल्लंघन गर्दै आफ्नो भूमिमा आक्रमण गरेको आरोप लगाएको छ। इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजिसी) ले अमेरिकी सेनाले तेल ट्यांकर तथा अन्य जहाजलाई निशाना बनाएको दाबी गरेको छ।
इरानका विभिन्न तटीय क्षेत्र—केश्म टापु, बन्दर अब्बास तथा बन्दर खामिर आसपास विस्फोट र सैन्य गतिविधि देखिएको त्यहाँका सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। राजधानी तेहरानमा समेत विस्फोटको आवाज सुनिएको र हवाई सुरक्षा प्रणाली सक्रिय पारिएको खबर छ।
यसबीच अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले घटनालाई सामान्य बनाउने प्रयास गर्दै युद्धविराम अझै कायम रहेको बताएका छन्। उनले इरानलाई वार्तामार्फत समाधान खोज्न चेतावनी दिँदै भविष्यमा कडा प्रतिक्रिया दिने संकेत गरेका छन्।
इरानको खातम अल–अम्बिया कमाण्डले भने अमेरिकी कदमलाई युद्धविरामको उल्लंघन भन्दै कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ। केही घण्टाको तनावपछि अवस्था सामान्यतर्फ फर्किएको दाबी गरिए पनि क्षेत्र अझै संवेदनशील बनेको छ।
गत अप्रिल ७ देखि लागू युद्धविरामपछि दुवै देशबीच बेलाबेला सानो स्तरमा झडप हुँदै आएको छ। पछिल्लो घटनाले वार्तामार्फत स्थायी समाधान खोज्ने प्रयासलाई थप चुनौती दिएको छ।
यस घटनाको असर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि देखिएको छ। हर्मुज जलमार्ग विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्तिको मुख्य मार्ग भएकाले यहाँको अस्थिरताले तेलको मूल्य बढाएको छ। एसियाली बजारमा अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य करिब ३ प्रतिशतले वृद्धि भएको जनाइएको छ।
अमेरिका र इरानबीच जारी वार्ता तथा बढ्दो तनावले आगामी दिनमा विश्व अर्थतन्त्र र क्षेत्रीय सुरक्षामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान केन्द्रित भएको छ।