देशभर रेबिज खोप संकट, एआरभी अभावले बढ्यो जोखिम

काठमाडौं, असार ५ — कुकुर तथा अन्य जनावरको टोकाइपछि लगाइने अत्यावश्यक एन्टी रेबिज भ्याक्सिन (एआरभी) देशभर अभाव हुँदा सर्वसाधारण जोखिममा परेका छन्। समयमै खरिद प्रक्रिया अघि नबढाउँदा सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरूमा खोपको मौज्दात सकिन लागेको हो।
स्वास्थ्य सेवा विभागअन्तर्गतको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले आवश्यक परिमाणमा खोप व्यवस्थापन गर्न नसक्दा अधिकांश जिल्लामा एआरभीको अभाव देखिएको छ। हाल टेकुस्थित केन्द्रीय भण्डारमा समेत सीमित मात्रामा खोप बाँकी रहेको जनाइएको छ।
विभागको व्यवस्थापन महाशाखाका प्रमुख केशवराज पण्डितका अनुसार नयाँ खोप खरिद प्रक्रिया अघि बढिसकेको भए पनि नेपाल आइपुग्न अझै करिब एक महिना लाग्न सक्छ। उनले खोप आपूर्ति छिटो गराउन सम्बन्धित निकायसँग समन्वय भइरहेको बताए।
खोप अभावका कारण उपत्यका बाहिरका धेरै बिरामी काठमाडौंस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल पुग्न बाध्य भएका छन्। पछिल्ला केही सातायता उक्त अस्पतालमा एआरभी लगाउन आउने बिरामीको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको अस्पताल स्रोतले जनाएको छ।
महाशाखाका अधिकारीहरूका अनुसार केही महिनाअघि नै विभिन्न जिल्लाबाट खोप सकिएको सूचना आए पनि आपूर्ति व्यवस्था समयमै हुन नसक्दा अहिले देशव्यापी संकटको अवस्था सिर्जना भएको हो। त्यसपछि खरिद प्रक्रिया तीव्र पारिनुका साथै विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) र अन्य साझेदार संस्थासँग सहयोगको पहल थालिएको छ।
नेपालमा हरेक वर्ष करिब तीन लाख मानिस कुकुर तथा अन्य जनावरको टोकाइबाट प्रभावित हुने अनुमान छ। रेबिजका कारण वार्षिक करिब १०० जनासम्मको मृत्यु हुने गरेको सरकारी तथ्यांकले देखाउँछ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार रेबिज लाग्ने आशंका भएको जनावरले टोकेपछि सकेसम्म छिटो, विशेषगरी ४८ देखि ७२ घण्टाभित्र खोप लगाउनुपर्छ। समयमै खोप लगाए रेबिजबाट जोगिन सकिने भए पनि संक्रमण विकसित भएपछि यसको उपचार सम्भव नहुने भएकाले यो रोगलाई प्राणघातक मानिन्छ।
हाल सरकारले रेबिजविरुद्धको खोप निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आए पनि आपूर्ति व्यवस्थापनमा देखिएको कमजोरीका कारण सर्वसाधारणले उपचार सेवामा कठिनाइ भोग्नुपरेको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रका सरोकारवालाहरूले यस्तो जीवनरक्षक खोपको नियमित उपलब्धता सुनिश्चित गर्न सरकारलाई आग्रह गरेका छन्।