काठमाडौँ, माघ १६ — देशमा प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि प्राण आहुति दिने शहीदहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै आज देशभर शहीद दिवस मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष माघ १० देखि १६ गतेसम्म मनाइने शहीद सप्ताहको अन्तिम दिनका रूपमा शहीद दिवस विशेष रूपमा मनाउने गरिन्छ।
निरङ्कुश राणा शासनविरुद्ध आवाज उठाएका वीर शहीद शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, गङ्गालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्द लाई विसं १९९७ साल माघ महिनामा मृत्युदण्ड दिइएको थियो। यही घटनालाई स्मरण गर्दै यिनै चार शहीदको सम्मानमा देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी शहीद दिवस मनाउने परम्परा बसालिएको हो।
इतिहास अनुसार माघ १० गते शुक्रराज शास्त्रीलाई टेकु दोभानमा, माघ १२ गते धर्मभक्त माथेमालाई सिफलमा तथा माघ १४ गते गङ्गालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्दलाई शोभा भगवती क्षेत्र नजिक मृत्युदण्ड दिइएको थियो। राणा शासनविरुद्ध जनचेतना फैलाएको आरोपमा उनीहरूलाई मृत्युदण्ड दिइएको इतिहासमा उल्लेख छ।
त्यसबेला प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा संलग्न टङ्कप्रसाद आचार्य र रामहरि शर्मा लाई पनि कठोर सजाय दिई बन्दी बनाइएको थियो। शहीदहरूको सम्मानस्वरूप सुरुमा कारागारभित्रै शहीद दिवस मनाउने गरिएको इतिहासमा पाइन्छ, जुन प्रजातन्त्र स्थापनापछि मात्र सार्वजनिक भएको थियो।
विसं २०११ सालमा प्रजापरिषद्ले औपचारिक रूपमा शहीद सप्ताह मनाएको उल्लेख पाइन्छ। त्यसअघि प्रजातन्त्र स्थापना (विसं २००७ फागुन ७) पश्चात् पनि शहीदहरूको सम्झनामा कार्यक्रम भएका थिए। विसं २०१७ सालपछि दलमाथि प्रतिबन्ध लागेपछि यस्ता कार्यक्रम ओझेलमा परे पनि २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि भने शहीद दिवसलाई पुनः व्यापक रूपमा मनाउन थालिएको हो।
काठमाडौँ महानगरपालिकासहित देशका विभिन्न स्थानमा आज पनि विशेष समारोह, पुष्पाञ्जली तथा श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम आयोजना गरिँदै छन्।
इतिहासकारहरूका अनुसार लखन थापा लाई नेपालका प्रथम शहीद मानिन्छ। यद्यपि, विसं १९९७ सालमा प्रजातन्त्रका लागि ज्यान गुमाउने चार शहीदलाई आधुनिक राजनीतिक शहीदका रूपमा विशेष सम्मान गरिँदै आएको छ।
शहीद दिवसले स्वतन्त्रता, नागरिक अधिकार र लोकतान्त्रिक मूल्यका लागि गरिएको बलिदानको सम्झना गराउँदै नयाँ पुस्तालाई इतिहासबाट सिक्न प्रेरित गर्ने विश्वास गरिएको छ।
