काठमाडौं, १८ माघ – भारत सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि सार्वजनिक गरेको केन्द्रीय बजेटमा नेपाललाई उपलब्ध गराइने विकास सहायता वृद्धि गरेको छ। भारतको बहुचर्चित ‘छिमेक पहिलो’ (Neighbourhood First) नीतिअन्तर्गत नेपालका लागि ८०० करोड भारतीय रुपैयाँ अनुदान छुट्याइएको हो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा १०० करोड रुपैयाँ बढी हो।
यो सहायता मुख्यतः पूर्वाधार विकास, सीमा क्षेत्रका आयोजना, स्वास्थ्य, शिक्षा तथा सामाजिक क्षेत्रका परियोजनामा खर्च हुने अपेक्षा गरिएको छ। विश्लेषकहरूले यसलाई भारत–नेपाल विकास साझेदारी निरन्तरताको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
क्षेत्रीय सन्दर्भमा मिश्रित सन्देश
भारतले सबै छिमेकी राष्ट्रका लागि समान रूपमा सहयोग वृद्धि गरेको छैन। नेपालसँगै श्रीलंका, अफगानिस्तान, मौरिसस र मंगोलियाका लागि पनि सहायता रकम बढाइएको छ। श्रीलंकाले ४०० करोड, अफगानिस्तानले १५० करोड, मौरिससले ५५० करोड र मंगोलियाले २५ करोड भारतीय रुपैयाँ पाउने भएका छन्।
तर बंगलादेश, माल्दिभ्स र म्यानमारका लागि भने अनुदान घटाइएको उल्लेख छ। बंगलादेशको सहायता आधामा झारिएको छ भने म्यानमार र माल्दिभ्सतर्फको रकममा पनि कटौती गरिएको छ। परियोजना कार्यान्वयनको ढिलाइ र अवशोषण क्षमताका आधारमा भारतले प्राथमिकता पुनःनिर्धारण गरेको विश्लेषण गरिएको छ।
चाबहार बन्दरगाह परियोजनामा बजेट रोक
यस वर्षको बजेटमा सबैभन्दा चासोको विषय भने इरानस्थित चाबहार बन्दरगाह परियोजना बनेको छ। भारतले अघिल्ला वर्षहरूमा सयौँ करोड रुपैयाँ छुट्याउँदै आएको यस रणनीतिक परियोजनाका लागि यसपटक कुनै बजेट विनियोजन गरिएको छैन।
चाबहार परियोजना भारतलाई पाकिस्तानलाई बाइपास गर्दै अफगानिस्तान र मध्य एशियासम्म जोड्ने महत्त्वपूर्ण व्यापारिक मार्गका रूपमा हेरिँदै आएको छ। तर मध्यपूर्वको बदलिँदो राजनीतिक अवस्था, इरानमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब तथा वैश्विक शक्ति सन्तुलनको असरले भारत सावधानीतर्फ उन्मुख भएको विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।
कूटनीतिक सन्देश
भारतको विदेश मन्त्रालयको कुल बजेटसमेत यस वर्ष वृद्धि भएको छ। यसले भारतले क्षेत्रीय कूटनीतिलाई प्राथमिकतामा राखेको संकेत गर्छ। नेपालका लागि सहयोग वृद्धिलाई दुई देशबीचको रणनीतिक विश्वास र स्थिर सम्बन्धको निरन्तरताका रूपमा हेरिएको छ।
विशेषगरी ऊर्जा, सडक सञ्जाल, प्रसारण लाइन, एकीकृत जाँच चौकी (ICP) तथा सीमा पूर्वाधारजस्ता क्षेत्रमा आगामी दिनमा थप सहकार्य बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
