रास्वपाको महाधिवेशन : को कहाँ बलियो, कसको कस्तो रणनीति ?

सत्तारुढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) चार वर्षपछि पहिलो पटक औपचारिक महाधिवेशनमा जाँदैछ। पार्टी स्थापना दिवस ७ असार २०७९ बाट सुरु हुने महाधिवेशनले अबसम्म तदर्थ समितिबाट चलेको पार्टीलाई निर्वाचित संरचनामा लैजानेछ। त्यसैले नेतृत्वदेखि पदाधिकारीसम्म कसले बाजी मार्ला भन्ने चासो तीव्र बनेको छ।
सभापतिमा रवि निर्विकल्प
पार्टीभित्रको लगभग सर्वसम्मत धारणा अनुसार संस्थापक सभापति रवि लामिछाने लाई चुनौती दिने हैसियत वा साहस कसैले देखाएको छैन। उनी जेलमा रहेका बेला समेत शीर्ष नेताहरूले “रवि नै सभापति” भन्ने लाइन छोडेनन्।
उपसभापति स्वर्णिम वाग्ले ले यसअघि नै सार्वजनिक रूपमा रविकै निरन्तरताको घोषणा गरिसकेका थिए। पार्टीभित्र रविलाई “संस्थापक र विस्तारकर्ता” दुवैको रूपमा हेर्ने भएकाले उनको नेतृत्वलाई चुनौती दिन सक्ने वातावरण देखिँदैन।
बालेन्द्रलाई ‘वरिष्ठ नेता’ बनाउने तयारी
महाधिवेशनको अर्को चासो हो बालेन्द्र शाह को भूमिकालाई लिएर। हाल विधानमा वरिष्ठ नेताको व्यवस्था छैन। तर पार्टीभित्र बालेन्द्रलाई सभापतिपछिको वरियतामा राख्ने गरी विधान संशोधन वा राजनीतिक निर्णय गर्न सकिने चर्चा छ।
रास्वपा र बालेन्द्र समूहबीच भएको एकतापछि सिर्जना गरिएको यो शक्ति सन्तुलनलाई महाधिवेशनले औपचारिक रूप दिन सक्ने संकेत नेताहरूले दिएका छन्।
उपसभापतिमा को–को ?
विधानअनुसार तीन उपसभापति हुनेछन्, जसमा एक महिला अनिवार्य छ। अहिले स्वर्णिम वाग्ले मात्रै सक्रिय उपसभापति छन्। त्यसैले बाँकी दुई स्थानमा प्रतिस्पर्धा चर्किने देखिएको छ।
उपसभापतिको दौडमा चर्चामा रहेका नामहरू :
लीमा अधिकारी
प्रतिभा रावल
सोविता गौतम
गणेश पराजुली
समीक्षा बाँस्कोटा
भरतमणि देवकोटा
यीमध्ये रावल, गौतम र अधिकारीलाई महिला कोटाबाट बलिया आकांक्षी मानिएको छ। पराजुली संसदीय भूमिकाका कारण संगठनभित्र प्रभावशाली मानिन्छन् भने भरतमणि देवकोटालाई “बौद्धिक र सुशासनमुखी अनुहार” का रूपमा अगाडि ल्याउन खोजिएको चर्चा छ।
महामन्त्रीमा सबैभन्दा धेरै भिडन्त
महामन्त्री पदलाई रास्वपाको सबैभन्दा शक्तिशाली कार्यकारी पद मानिन्छ। त्यसैले यही पदमा सबैभन्दा धेरै आकांक्षी देखिएका छन्।
मुख्य दाबेदारहरू :
कविन्द्र बुर्लाकोटी
भूपदेव शाह
विपिन आचार्य
शिशिर खनाल
मनिष झा
प्रमोद न्यौपाने
यज्ञमणि न्यौपाने
सुनिल लम्साल
कविन्द्र बुर्लाकोटी हाल प्रमुख सचेतकसमेत भएकाले संगठन र संसद् दुवैमा सक्रिय छन्। शिशिर खनाल मन्त्री भइसकेपछि पनि संगठनमा प्रभाव कायम राख्न चाहन्छन्।
तर पार्टीभित्र अहिले सबैभन्दा रोचक चर्चा प्रमोद न्यौपानेको नामलाई लिएर छ। रवि लामिछानेनिकट मानिने न्यौपानेलाई “सभापतिको रोजाइको कार्यकारी अनुहार” का रूपमा हेरिएको छ। सहकारी प्रकरणका बेला रविको पक्षमा अभियान चलाएर उनी थप नजिकिएका थिए।
विधान नै फेरिने संकेत
महाधिवेशनअघि विधान संशोधनको बहस पनि चर्किएको छ।
मुख्य प्रस्तावहरू :
सहमहामन्त्री ३ बाट ९ जना पुर्‍याउने
प्रदेशगत प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने
सभापतिलाई थप केन्द्रीय सदस्य मनोनयन अधिकार दिने
सरकार र पार्टीको जिम्मेवारी छुट्याउने
पार्टीभित्र “मन्त्री र संसदीय नेताले कार्यकारी पार्टी पद नलिने” अवधारणामाथि समेत छलफल भइरहेको छ। यसले भविष्यमा सरकार र संगठनबीच शक्ति सन्तुलन मिलाउने संकेत दिएको छ।
दुई मोडेलमा छलफल
रास्वपाभित्र अहिले नेतृत्व चयनका दुई विकल्प चर्चामा छन् :
शीर्ष पदाधिकारी सहमतिबाट, बाँकी निर्वाचनबाट
६० प्रतिशत निर्वाचन र ४० प्रतिशत सहमतिमा समिति गठन
यसले पार्टी पूर्ण प्रतिस्पर्धात्मक मोडेलमा जाने कि सहमतिमूलक शक्ति बाँडफाँटमा जाने भन्ने बहसलाई अझ रोचक बनाएको छ।
समग्रमा हेर्दा, रास्वपाको पहिलो महाधिवेशन केवल नेतृत्व चयन मात्र होइन, पार्टीको भविष्यको शक्ति संरचना, बालेन्द्र–रवि समीकरण र नयाँ पुस्ताको राजनीतिक व्यवस्थापनको परीक्षणसमेत बन्ने देखिएको छ।