रास्वपा–विवेकशील एकता : मन जित्ने विरासत र मत जित्ने

१४ मंसिर, काठमाडौं।
वैकल्पिक राजनीतिको दुई धारा—विरासत बोकेको विवेकशील साझा र हालको राजनीतिक प्रभाव जमाउँदै आएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)—आइतबार एकै मञ्चमा उभिए। राष्ट्रिय सभागृहमा आयोजित एकता सभाले ‘शर्तरहित’ सहकार्यको घोषणा गर्‍यो, जहाँ विवेकशीलको नीतिगत पहिचान र रास्वपाको जनसमर्थन एकसाथ अघि बढ्ने दाबी गरियो।

शर्तबिनाको एकता : नेताहरूको व्याख्या

सभा सुरु भइरहेको बेलामा पत्रकारले रोक्दा कर्णाली अदानचुलीबाट आएका नेता महेन्द्र पाण्डेले एउटै प्रश्नमा धेरै उत्तर दिए।
उनको व्याख्या थियो—“सचेत नागरिकहरू वैकल्पिक शक्तिमा एकीकृत हुनुपर्छ। राजनीति फोहोरी खेल होइन, समाज र राष्ट्रको दिशा तय गर्ने नीति निर्माणको क्षेत्र हो।”

भित्रको मञ्चमा डा. तोसिमा कार्कीले पनि त्यही जोड दोहोराइन्—“वैकल्पिक शक्तिहरू छरिएर बस्ने समय छैन। पुराना दलहरूले अबको समाज र युवाको चाहना पूरा गर्न सक्दैनन्।”

नेतृ रञ्जु दर्शना ‘शर्तरहित’ एकताको अर्थ स्पष्ट गरिन्—
“शक्ति, पद, टिकेट, आयोग—केही नखोजेको एकता। न त माग, न त सौदाबाजी।”

५ बुँदे सहमतिको सार

रास्वपा र विवेकशील साझाबीच गरिएको सहमतिले विवेकशील अभियानका संस्थापक उज्वल थापाको योगदानलाई औपचारिक मान्यता दिनेछ।
महाधिवेशनसम्म विवेकशील नेताहरूलाई रास्वपाको संघीय नेतृत्व मञ्चमा मनोनयन गरिनेछ, जसको वरियतालाई केन्द्रीय समितिका बराबर मानिनेछ।

सहमतिमा रास्वपाबाट कार्यबाहक सभापति डोलप्रसाद अर्याल र डा. स्वर्णिम वाग्ले तथा विवेकशील साझाबाट समीक्षा बाँस्कोटा र प्रकाशचन्द्र परियारले हस्ताक्षर गरेका छन्।

उज्वल थापाको स्मरण र वैकल्पिक अभियान

सभाभित्र अधिकांश नेता–कार्यकर्ताले उज्वल थापालाई सम्झिए।
उनी विवेकशील नेपालीका संस्थापक अध्यक्ष मात्र होइन, नेपालमा मन केन्द्रित वैकल्पिक राजनीति सुरू गर्ने पात्रका रूपमा चिनिन्छन्।
“मत केन्द्रित राजनीति रास्वपाबाट अघि बढ्छ,” आशुतोष प्रधानले भने।

विवेकशील अभियान २०६९ सालदेखि नै ‘हड्तालबिना विरोध’ र ‘सचेत नागरिकको सक्रियता’ जस्ता अभ्यासले पहिचान बनाउँदै आएको थियो।
रास्वपा भने २०७९ सालमा स्थापना भएर केही महिनामै संघीय संसद्मा चौथो शक्ति बनेको दल हो।

राजनीतिक संदर्भ : निराशा, जेनजी आन्दोलन र ध्रुवीकरण

२०८१ असारमा कांग्रेस–एमालेको गठबन्धनले बनाएको शक्तिशाली सरकारले अपेक्षा पूरा नगरेपछि समाजमा निराशा बढ्यो।
जेनजी युवाको भदौ आन्दोलनले राजनीतिक वातारवरणलाई पूर्ण रूपमा हल्लाइदियो।
अब २१ फागुनमा हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनअगाडि दलहरू पुनः ध्रुवीकृत बन्दैछन्।
यही परिस्थितिमा वैकल्पिक शक्तिहरू पनि एक ठाउँमा आउने प्रयास भइरहेको छ, जसको पहिलो चरण रास्वपा–विवेकशील एकता हो।

एकताभन्दा बाहिर रहेका नेताहरू : छाड्नेहरू र नयाँ यात्राका संकेत

एकता प्रक्रियामा सबै सहभागी भएनन्।
विवेकशीलका पूर्वअध्यक्ष सरोज भण्डारी, युजन राजभण्डारी, रमेश पौड्यालजस्ता नेताहरू बाहिरै रहे।
नेता मिलन पाण्डेले त पार्टी नै छाड्दै ‘स्वतन्त्र’ भइरहन घोषणा गरे—
“कुलिङ पिरियडपछि नयाँ शैलीमा राजनीतिक यात्रा सुरु गर्छु।”

रास्वपातर्फ पनि महत्त्वपूर्ण नेता बाहिरिएका छन्।
सन्तोष परियार र सुमना श्रेष्ठ पार्टीबाट छुट्टिए। परियारको नेतृत्वमा प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी गठन भइसकेको छ, जसमा डा. बाबुराम भट्टराईसमेत छन्।
सुमनाले भने आफ्नो आगामी राजनीतिक दिशा खुलाएकी छैनन्।

आगामी चरण : कुलमान–बालेनसम्म वैकल्पिक ध्रुवीकरणको संकेत

वैकल्पिक शक्तिहरू एक–आपसमा नजिकिँदै गएको संकेत नेताहरूले दिएका छन्।
ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङको समर्थनमा ‘उज्यालो नेपाल पार्टी’ बनिसकेको छ।
काठमाडौंका मेयर बालेन शाहले भने पार्टी घोषणा नगरे पनि सहकार्यको सम्भावना नेताहरूले व्यक्त गरेका छन्।

रास्वपाका यज्ञमणि न्यौपाने भन्छन्—
“रवि लामिछाने र कुलमान घिसिङको सहकार्य देशको आवश्यकता हो। नेपालले एकपटक आदिवासी जनजातिको छोरोलाई प्रधानमन्त्री देख्न चाहेको छ।”